بازی زمانی ارزش آموزشی پیدا می‌کند که کودک در آن انتخاب کند، سؤال بپرسد، حرکت کند و با بزرگسال یا هم‌بازی تعامل داشته باشد. یک جعبه، چند لیوان، کاغذ و جوراب می‌توانند به بازی‌هایی تبدیل شوند که زبان، توجه، هماهنگی و حل مسئله را تمرین می‌کنند. وسیلهٔ گران‌تر همیشه تجربهٔ بهتری نمی‌سازد.
پیش از شروع، وسایل کوچک و تیز را از دسترس کودک خردسال دور کنید، بازی را با سن و توان کودک هماهنگ کنید و اگر کودک خسته شد به او فرصت توقف بدهید.
۱. شکار رنگ‌ها
یک رنگ را انتخاب کنید و از کودک بخواهید پنج وسیلهٔ امن همان رنگ را پیدا کند. دربارهٔ اندازه، جنس و کاربرد هر وسیله حرف بزنید. این بازی مشاهده و واژه‌های توصیفی را تقویت می‌کند.
۲. مسیر بالش‌ها
بالش‌ها را با فاصلهٔ امن روی زمین بگذارید و مسیر قدم‌زدن یا پریدن بسازید. کودک می‌تواند مسیر را تغییر دهد و دربارهٔ امن‌ترین راه توضیح بدهد. برای کودک کوچک‌تر به جای پریدن فقط راه‌رفتن و تعادل را تمرین کنید.
۳. داستان سه‌تصویری
سه نقاشی ساده بکشید؛ مثلاً باران، چتر و خانه. کودک باید با آن‌ها داستان بسازد. جمله‌هایش را اصلاح نکنید؛ سؤال بپرسید و اجازه دهید پایان داستان را خودش انتخاب کند.
۴. فروشگاه خانگی
چند وسیلهٔ بی‌خطر را روی میز بچینید و قیمت‌های خیالی بگذارید. کودک نقش فروشنده یا خریدار را بازی کند، فهرست خرید بنویسد و نوبت را رعایت کند. این بازی زبان، شمارش و مهارت اجتماعی را همراه می‌کند.
۵. جوراب‌های جفت‌شونده
جوراب‌های تمیز را مخلوط کنید و از کودک بخواهید جفت‌های مشابه را پیدا کند. بعد جفت‌ها را بر اساس رنگ یا اندازه مرتب کنید. کودک بزرگ‌تر می‌تواند تعداد جفت‌ها را بشمارد.
۶. موسیقی و توقف
یک موسیقی کوتاه پخش کنید و هنگام توقف، کودک هم حرکتش را متوقف کند. حرکات را با دست‌زدن، چرخیدن یا راه‌رفتن آهسته متنوع کنید. صدا را کم نگه دارید و مدت بازی را کوتاه کنید.
۷. ساختن برج با جعبه
جعبه‌های سبک را روی هم بچینید و از کودک بخواهید پایه‌ای بسازد که فرو نریزد. دربارهٔ پهنا، ارتفاع و تعادل صحبت کنید. اگر برج افتاد، آن را شکست ندانید؛ از کودک بپرسید دفعهٔ بعد چه چیزی را تغییر می‌دهد.
۸. آشپزی شمارشی
در کارهای ساده مثل شستن میوه یا اندازه‌گیری مواد، با نظارت بزرگسال از کودک بخواهید قاشق‌ها یا قطعه‌ها را بشمارد. وسایل داغ و چاقو در اختیار کودک نباشد. گفت‌وگو دربارهٔ رنگ، بو و ترتیب مراحل یادگیری را بیشتر می‌کند.
۹. صدا را پیدا کن
یک وسیلهٔ بی‌خطر را پشت بالش یا پارچه پنهان کنید و با راهنمایی «گرم‌تر و سردتر» به کودک کمک کنید آن را پیدا کند. کودک بعداً می‌تواند نقش راهنما را بگیرد. این بازی توجه شنیداری و نوبت را تمرین می‌کند.
۱۰. پازل کاغذی
یک تصویر ساده بکشید، آن را به چند تکهٔ بزرگ تقسیم کنید و دوباره کنار هم بگذارید. تعداد تکه‌ها را با سن کودک تنظیم کنید. از او بخواهید دلیل انتخاب هر قطعه را توضیح دهد.
۱۱. حرکت حیوانات
نام یک حیوان را بگویید و با کودک حرکت و صدای آن را اجرا کنید. سپس از او بخواهید حیوانی بسازد که در واقعیت وجود ندارد. تخیل، هماهنگی و واژه‌های حرکتی در این بازی کنار هم قرار می‌گیرند.
۱۲. نقشهٔ گنج ساده
یک نقشهٔ تصویری از اتاق بکشید و سرنخ‌های کوتاه بگذارید. جایزه می‌تواند یک برچسب یا انتخاب داستان شب باشد. مسیر را کوتاه و خانه را امن نگه دارید.
۱۳. بازی حافظه با کارت‌های دست‌ساز
چند جفت تصویر مشابه بکشید و کارت‌ها را پشت‌ورو کنید. هر نفر دو کارت برمی‌دارد و اگر جفت نبود دوباره آن‌ها را برمی‌گرداند. تعداد کارت‌ها را کم شروع کنید تا بازی خسته‌کننده نشود.
۱۴. نمایش احساسات
چهره‌هایی برای شادی، ناراحتی، نگرانی و تعجب بکشید. کودک یک کارت انتخاب کند و موقعیتی برای آن احساس تعریف کند. هدف پیدا کردن پاسخ درست نیست؛ کودک باید یاد بگیرد احساس را نام ببرد و دربارهٔ آن حرف بزند.
۱۵. ساختن کتاب خانوادگی
هر روز یک صفحه با نقاشی یا یک جمله بسازید و آخر هفته همهٔ صفحه‌ها را کنار هم بگذارید. کودک می‌تواند عنوان و جلد را انتخاب کند. این فعالیت ارتباط، حافظه و انگیزهٔ خواندن را تقویت می‌کند.
چطور بازی را ارزشمندتر کنیم؟
قانون‌ها را کم نگه دارید، اجازه دهید کودک بخشی از بازی را هدایت کند و سؤال‌هایی بپرسید که جواب بله و خیر ندارند. گاهی فقط کنار کودک بنشینید و مشاهده کنید. تشویق را دقیق بگویید: «دیدم راه دیگری برای ساختن برج امتحان کردی.» مقایسه، عجله و اصلاح مداوم لذت یادگیری را کم می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
بازی آموزشی باید چند دقیقه باشد؟ زمان به سن و علاقهٔ کودک بستگی دارد. بازی کوتاه و باکیفیت را پیش از خستگی تمام کنید و روز بعد ادامه دهید.
اگر کودک فقط بازی آزاد می‌خواهد چه کنیم؟ بازی آزاد هم یادگیری دارد. شما فقط یک وسیله یا سؤال تازه پیشنهاد دهید و اجازه دهید کودک روش خودش را پیدا کند.
آیا همهٔ بازی‌ها باید نتیجهٔ مشخص داشته باشند؟ نه. ساختن، خراب‌کردن، خیال‌پردازی و گفت‌وگو خودشان بخشی از رشد هستند. نتیجه را به تجربه و رابطه ترجیح ندهید.
جمع‌بندی
با وسایل سادهٔ خانه می‌توان هر روز فرصتی برای حرکت، زبان، تخیل و حل مسئله ساخت. بازی را امن، کوتاه و متناسب با سن نگه دارید، از کودک سؤال بپرسید و اجازه دهید بخشی از مسیر را خودش انتخاب کند. یادگیری وقتی ماندگارتر می‌شود که کودک در آن احساس کنجکاوی و شادی داشته باشد.
منابع پیشنهادی: ایده‌های بازی و یادگیری یونیسف برای فعالیت‌های خانگی و بازی‌های بدون صفحه.
دیدگاه کاربران
نظرات و پرسش‌های خود را مطرح کنید